
Bir istasyon yatırımcısı iki LPG dispenserini karşılaştırırken önce fiyat, kabin malzemesi ve teslim süresi konuşulur. Ekipmanın yasal olarak satış yapıp yapamayacağını belirleyen farklar ise sertifika etiketinde yazar. Bu yazıda LPG ölçüm sisteminin arkasındaki belgelendirme çerçevesini ve alıcının sözleşme öncesinde ne istemesi gerektiğini ele alıyoruz.
Akaryakıt ve LPG ekipmanının belgelendirilmesi üç ayrı soruyu yanıtlar ve bunlar sıkça birbirine karıştırılır:
Bir dispenser bunlardan birinde çok iyi, diğerinde kabul edilemez olabilir. İstasyonun yasal olarak satış yapabilmesi için üçünün aynı anda karşılanması gerekir.
LPG istasyonu sahası tehlikeli bölge sınıfındadır. Buraya kurulan ekipman, normal çalışmada ve öngörülebilir arıza koşullarında ateşleme kaynağı olmayacak şekilde tasarlanmalıdır. Avrupa çerçevesinde bu konu 2014/34/EU sayılı direktifle, yaygın adıyla ATEX ile düzenlenir. LPG dispenserlerinin, LPG mevzuatının gerektirdiği diğer belgelerle birlikte bu sertifikayı taşıması gerekir.
ATEX yalnızca kabinle sınırlı değildir. Kabinin içindeki ve çevresindeki bileşenleri de kapsar: solenoid valfler, kablolama ve kabloların gövdeden geçtiği rakorlar. Dispenserde ex-proof sertifikalı metal kablo rakoru kullanılması, teklifte gözden kaçması kolay, tesis güvenliği açısından ise önemli bir ayrıntıdır. Aynı mantık istasyon ortamında çalışan elektrik motorları için de geçerlidir; ex-proof motorlar bu yüzden kendi ürün ailesini oluşturur.
Ürünü hacimle satan cihaz, yasal bir ölçü aletidir. Avrupa sisteminde su dışındaki sıvıların sürekli ve dinamik ölçümüne yönelik sistemler, Ölçü Aletleri Direktifi'nin MI-005 ekine girer. Uygulamada bu, ekipman üzerinde ve dokümantasyonda yer alan modül belgeleri olarak görünür.
Direktifin yanında OIML R117 durur; sıvıların dinamik ölçüm sistemleri için uluslararası tavsiyedir. LPG dispenserinin içindeki sayacın OIML R117 belgesini taşıması gerekir. Bu iş için üretilmiş tipik bir dört pistonlu prima metrenin ölçüm hassasiyeti yüzde 0,5'tir, geliştirilmiş manyetik sistemle çalışır ve parçaları komple takım yerine tek tek değiştirilebilecek şekilde tasarlanmıştır.
Alıcı açısından sonucu basittir: ürünün genel olarak sertifikalı olduğu beyanıyla yetinmeyin, sayacın ve ölçüm sisteminin belge numaralarını isteyin.
Belgelendirme kabinin kapağında bitmez. Sıvı LPG'yi araca taşıyan hortumun EN 1762 standardına uygun olması gerekir. Hortum LPG basıncına dayanmalı, sıvı veya buhar bazında çözünmemeli ve bozulmamalı, ayrıca içinde iletken tel veya örgü bulunmalıdır. Bu, dolum sırasında oluşabilecek statik elektriğin güvenli şekilde boşaltılması için önemlidir. Hortumun ucunda kullanılan dolum tabancası ise uygulamaya göre seçilir: İtalyan tipi T3 tabanca, acme tipi tabanca ya da tüp dolum tesislerinde tüp dolum tabancası.
Bu bileşenler günlük kullanımda sarf malzemesi, mevzuat açısından ise sertifikalı parçadır. Bakım sırasında işaretsiz muadillerle değiştirilmeleri, istasyonu sessizce uygunluk dışına çıkarır.
Sertifika tasarımı tanımlar. Karşınızdaki cihazın iki yıllık hizmetten sonra hâlâ doğru ölçtüğünü garanti etmez. Bunu sağlayan şey, referans bir cihazla yapılan periyodik doğrulamadır.
LPG tarafında kullanılan referans cihaz mastermetredir. Yaygın olarak iki tipi kullanılır: prima metre esaslı referans ve Coriolis prensibiyle çalışan kütlesel debimetre. Prima metre tipinin ölçüm hassasiyeti yasal çerçevede yüzde 0,6'dır, gerçek değeri ise yüzde 0,3 ile 0,4 arasındadır. Coriolis esaslı kütlesel debimetrenin beyan edilen hassasiyeti ise en fazla yüzde 0,2'dir.
Uygulamada iki aralık önemlidir. Dispenserlerin ölçüm hassasiyeti, standart servis periyodu içinde yılda iki kez kontrol edilmelidir. Bu kontrollerde kullanılan mastermetrenin de yılda bir kez akredite bir kuruluşta kalibre edilmesi gerekir; aksi halde referans anlamını yitirir.
Yasal ölçüm sisteminde mühürler, sertifikayı cihaza bağlayan unsurdur. Sayacın kalibrasyon ayar bölümü mühürlüdür; sıcaklık kompanzasyon probu ve probun elektronik üniteyle bağlantısı da öyle. Mührü bozan her müdahale, sistemin hizmete dönmeden önce yeniden doğrulanmasını gerektirir.
Ayar işleminin serbest elle değil tanımlı bir prosedürle yapılmasının sebebi de budur. Prima metrede mühür sökülür, ayar kapağı açılır, tambur üzerinde başlangıç noktası işaretlenir, cihazın bilinen ayar kapasitesi içinde tambur döndürülerek düzeltme yapılır, pim yerine takılır ve sistem yeniden mühürlenir.
2A Mühendislik; LPG ve CNG dispenserlerini, mastermetreleri, pompaları, tankları ve diğer istasyon ekipmanlarını tek zincir halinde sunar. Böylece belgelendirme, doğrulama ve yedek parça tedariki aynı tedarikçide toplanır.
Sertifikalar yalnızca satın alma aşamasında değil, istasyonun tüm işletme ömrü boyunca istenir. Bu yüzden belgelerin dağınık değil, tek bir dosyada toplanması gerekir. Dosyada bulunması gerekenler şunlardır: dispenser ve sayaç belgeleri, ATEX sertifikaları, hortum ve tabanca uygunluk belgeleri, mastermetrenin kalibrasyon sertifikası, periyodik doğrulama kayıtları ve yapılan ayarların tarih ve sonuçları.
Pratik bir öneri, bu dosyanın hem basılı hem dijital tutulmasıdır. Dijital kopya, servis ekibiyle ve denetimle paylaşımı kolaylaştırır; basılı kopya ise istasyonda erişilebilir kalır. Belgelerin geçerlilik tarihleri bir takvime işlenirse, kalibrasyon süresi dolmuş bir mastermetreyle yapılan ve bu yüzden geçersiz sayılan doğrulama gibi sorunlar yaşanmaz.
Yedek parça değişimlerinde de aynı disiplin geçerlidir. Hortum, tabanca ya da filtre değişiminde kullanılan parçanın belgesi dosyaya eklenmeli, sertifikasız muadil kullanılmamalıdır. Ölçüm sistemine dokunan bir değişiklik yapıldıysa, sistemin yeniden doğrulanması gerekir.
LPG mevzuatının gerektirdiği şekilde 2014/34/EU kapsamında ATEX sertifikası ve sayacı kapsayan ölçüm sistemi belgeleri. Sayacın OIML R117 belgesi bulunmalıdır.
Sertifika ekipmanın onaylı tasarımını tanımlar. Doğrulama, kurulu olan cihazın hâlâ yasal sınırlar içinde ölçüp ölçmediğini belirli aralıklarla kontrol eder.
Bu iş için üretilmiş dört pistonlu prima metrenin ölçüm hassasiyeti yüzde 0,5'tir ve OIML R117 belgesi taşır.
Coriolis prensibiyle çalışan kütlesel debimetre tipi en fazla yüzde 0,2 sapma beyan eder. Prima metre tipi yasal çerçevede yüzde 0,6 ile çalışır, gerçek değeri yüzde 0,3 ile 0,4 arasındadır.
Ölçüm sistemi hizmete dönmeden önce yeniden doğrulanmalıdır. Sayacın ayar bölümündeki ve sıcaklık kompanzasyon probundaki mühürler yasal zincirin parçasıdır.